Büyükçe bir eşmenin kuytusundayız. Yağmur yemedik eşme de ama kuruma durumumuz da yok. Yine de yağmur ve rüzgâr geçirmeyen üst kıyafetimi geçirdim üzerime.
Islanmış ve başımda olan boyunluğumun üzerine de kaskımı geçirdim.
Buradan sonra hızlı gideceğiz, fotoğraf da çekmeyeceğim.
Isındığımı hissettim o ara.
Şimdiki urbalar bir başka.
Avoluk Yaylası’nda sıkma – börek yemek var aklımızda.
Geç kaldığımız önümüzde.
Beklendiğimizi, dahası bekleyenlerin, “gelmeyecekler” demiş olmaları bile olası.
Çevirdik demir atları. Günün ana yollarını takip ederek, önümüzdeki varacağımız yer Kavaközü Köyü İlkokulu’na ulaşacağız.
“Eşme”ye de bir kalem atalım bu arada.
Yaylalar da olur eşmeler. Yeryüzünün oluşumuyla ilgilidirler. Çok basit anlatımıyla; Geniş, koyu gölgeli, büyük kaya oluşumları diyebiliriz eşmeler için. Yaylalar da küçükbaş hayvancılık yapan insanlar kullanırlar. Bir çeşit barınaktır onlar ve hayvanları için. Bir çeşit doğa insan dayanışması, iş birliği. Eşme olan yerde insanlar, kendileri ve hayvanları için yapılaşmaya ihtiyaç duymazlar. Eşme yapıdır. Doğal yapı. Bütün bir üretici aileye kol kanat geren. Bağrına basan. Koruyup kollayan. Yurt olan. Hikâye yazılan.
Küçükbaşlar, havaların ısınmaya başladığı baharla birlikte, daha düşük rakımlardaki kışlaklardan, daha yüksek rakımlardaki yazlaklara çıkarlar. Bütün bir ilkbahar, yaz ve sonbahar, yazlaklarda geçer. Yazlak, yazın bulunulan yer anlamındadır. Yazlaklar da yazın yakıcı sıcaklarından korunulur. Özellikle koyun türü. Oldukça narin hayvanlar olan koyun türü, ilkbaharla birlikte kırkılsa da yünleri, sıcağa dayanamaz.
Ekonomisi, küçükbaş ağırlıklı, hayvancılık üzerine oturmuş, biz Türkler için, Orta Çağda kullandığımız, Dünya ölçekli yazlak ve kışlaklar var. Bunların, en efsane olanı Hazar Denizi güneyinde bulunan Man Kışlak. Yani, Büyük Kışlak. Büyük Selçuklu Devleti burada kurulmuştur. Bizim Türk boyları, Man Kışlak için, kendi aralarında ne kavgalar etmişler, ne kavgalar. Sadece o zaman mı? Bugün bulunduğumuz Yağlı – Punura Yazlağı için, az kavga etmemiş Kavaközülüler, Komşu Dağa Köylüleri, buralara ücreti karşılığı yaylamaya çıkan, yarı göçer, Yağlı Selamlısı ve Hacı İlyaslı Köylüleriyle. Çoğu zaman silahlı.
Yer yer gerginlikler, çok sık ve ciddi boyutta olmasa da arada bir, gene görülür bu kavgalar. Benzer nedenlerle. Benzer yöntemlerle.
Bunlardan en sonuncusu geçtiğimiz birkaç gün içinde Lale Köyü ile Kavaközü’nün bu bölgelerinde küçükbaş üreticiliği yapan Cin Ali lakaplı Ali Ak arasında dolayısı ile Kavaközü arasında oldu. Yazlak anlaşmazlığından.
Yaz mevsimi yazlaklarda da sıcaktır, ama öğle sıcağı dışında pek yakıcı olmaz. Öğle için imdadına eşmeler yetişir, çobanın, koyunun. İkindi vakti eşmeden tarayan, suyunu içen sürü, sabaha kadar, dere tepe güdülür. Beslenir. Kuşluk vakti sulakta sulanır. Sulakla eşme arasında bayağı bir ara olur. Suyunu içen sürü, o değilden, yayıla dolana eşmeye döner. Yatar, eşmenin koyu gölgesinde. Eşmelerde hiç eksik olmayan esintinin serinliğinde. Çoban da yatar o arada. Yanı sıra ailesinin, diğer işlerine bakar. İlgilenir ailesi ve eşi ile çadırında, eşmesinde.
Eşmede koyunlarla birlikte yatan başkaları da vardır, diğer yandan. Önceki günden beri sürüyü koruyup kollayan, onlarla dolaşarak dolanıp, sürüye göz kulak olan, kurda kuşa karşı. Eşmede uyurken bile, güçlü sezgileri, hassas kulakları, adanmışlık derinliğinde sıkı sorumluluk duyguları ile çoban köpekleri.
Sürü ile birlikte eşmeye dönerler, onlarda.
Çobanın ev halkı, çoğu zaman eşi, onların yiyeceği yalları, hazırlamıştır çoktan. Geçen gecenin ödülü, onlar için, “yal”dır. Çok sevdikleri, oldukça besleyici içeriklerde yapılabilen yalların, onlar gelmeden önce hazırlanması önemlidir. Hazırlanmalı ki ailenin, sürünün bir parçası oldukları bilinci korunup gelişsin. Böyledir canlı yaşamı. Sonuçta her canlı, yaşamını devam ettirmek için yaşar, üretir. Yaşayabilsin, güvende olsun, geleceği olsun, mutlu olsun ki ait olsun. Altı yaşında bir çocuk zekâsına sahip oldukları söylenen, çoban köpekleri içinde böyledir bu durum.
9 Temmuz 2025. Devam edecek.
PERS YOLU MOTOR SPORLARI / 10
